Bijen en het klimaat

Bijen en klimaatverandering: de impact

Honingbijen zijn veel meer dan alleen maar vlijtige insecten die honing produceren. Ze zijn nauwkeurige biologische weersmeters, uiterst gevoelig voor veranderingen in temperatuur, luchtvochtigheid, windpatronen en andere klimaatomstandigheden.

Deze subtiele schommelingen beïnvloeden niet alleen hun activiteiten zoals het verzamelen van voedsel en zwermen, maar ook hun algemene gezondheid, voortplanting en overleving als soort. Doordat ze zo sterk afhankelijk zijn van een stabiel klimaat, functioneren bijen in feite als een vroege waarschuwing voor de impact van klimaatverandering op ecosystemen.

Klimaatverandering en plantengroei

Een van de meest directe gevolgen van klimaatverandering voor bijen is de verstoring van hun belangrijkste voedselbronnen: de bloeiende planten die nectar en stuifmeel produceren. Verschuivingen in de timing van de lente, zomers met extreme hitte, mildere winters en andere weerpatronen veroorzaken dat veel plantensoorten vroeger of later bloeien dan normaal. Dit kan een ernstig gebrek aan geschikt voedsel voor bijenkolonies betekenen, vooral tijdens kritieke periodes in hun levenscyclus.

Uitgebreid onderzoek van de Universiteit van Californië heeft aangetoond dat bijenpopulaties in gebieden met grote klimaatschommelingen een aanzienlijk lager stuifmeelaanbod hebben, wat tot ondervoeding en verhoogde sterftecijfers kan leiden. Bovendien belemmeren langdurige droogtes de nectarproductie van bloemen, waardoor honingbijen te maken krijgen met ernstige voedseltekorten. Dit trof bijvoorbeeld de zomer van 2022 in grote delen van Europa en Noord-Amerika.

Extreme weersomstandigheden: een bedreiging voor bijenpopulaties 

Naarmate de opwarming van de aarde toeneemt, worden extreme weersomstandigheden zoals langdurige hittegolven, aanhoudende droogtes, overstromingen door zware regenval, vernietigende stormen en omvangrijke bosbranden steeds frequenter waargenomen. Deze fenomenen kunnen bijenpopulaties ernstig verstoren en hun leefgebieden verwoesten.

Recente studies van het Britse bijenvorsingsinstituut tonen aan dat plotselinge temperatuurstijgingen van meer dan 40°C bijenlarven en eieren kunnen doden, volwassen bijen kunnen uitdrogen en hun oriëntatievermogen ernstig kan aantasten. Overstromingen kunnen bijenkolonies wegvagen, terwijl zware regenval de vluchtpatronen van bijen kan ontregelen. Bosbranden vernietigen niet alleen het leefgebied van bijen, maar veroorzaken ook een gebrek aan bloeiende planten voor lange tijd daarna.

Aanpassingen in het overlevingsgedrag van bijen

In een poging zich aan te passen aan de snel veranderende klimaatomstandigheden, vertonen bijenpopulaties opmerkelijke verschuivingen in hun natuurlijke gedrag en levenscycli. Onderzoek van de Wageninger Universiteit heeft aangetoond dat bijen in warmere gebieden eerder in het voorjaar actief worden en een langere zwermperiode hebben.

Sommige bijenpopulaties beginnen te migreren naar gebieden met een gematigd klimaat dat meer overeenkomt met hun optimale omstandigheden voor voedselvoorziening en nestelen. Dit zwerm- en migratieverplaatsingsgedrag kan echter conflicteren met menselijke infrastructuur en activiteiten, wat tot problemen leidt.

Bovendien zijn de levenscycli van honingbijen nauw afgestemd op seizoensgebonden verschijnselen. Vroege of vertraagde lentes kunnen ervoor zorgen dat de piek van bijenpopulaties niet meer samenvalt met de pieknectar- en stuifmeelproductie van planten waar ze van afhankelijk zijn. Deze zogenaamde “trofische mismatch” kan catastrofaal zijn voor bijenpopulaties.

Langetermijneffecten op biodiversiteit 

De gevolgen van klimaatverandering voor honingbijen strekken zich uit tot ver buiten de bijenkolonies zelf. Bijen zijn essentiële bestuivers voor zo’n 75% van de plantensoorten op aarde, en spelen dus een cruciale rol in het in stand houden van de biodiversiteit van ecosystemen wereldwijd. Verstoring van deze complexe bestuivingsnetwerken kan leiden tot een drastische afname van zaadproductie en vruchtzetting bij planten, met potentieel catastrofale gevolgen voor de voedselvoorziening van zowel dieren als mensen.

Een recent rapport van wetenschappers aan de Universiteit van Cambridge waarschuwt dat klimaatgerelateerde sterftes van bestuivende insecten zoals bijen de biologische diversiteit in alle ecosystemen in de wereld bedreigen, van tropische regenwouden tot gematigde zomereiken. Op de lange termijn kan dit leiden tot grote verschuivingen in de soortenrijkdom en soortensamenstelling van leefgebieden, met onvoorspelbare gevolgen voor ons mondiaal voedselsysteem dat sterk afhankelijk is van bestuiving door bijen en andere insecten.

Manieren om bijen te helpen

Ondanks de uitdagingen die klimaatverandering met zich meebrengt, zijn er manieren om honingbijen te ondersteunen in hun strijd om te overleven. Op kleinere schaal kunnen individuen bijdragen door bijenvriendelijke tuinen en landschappen aan te leggen met voldoende schuilplaatsen, nestgelegenheden en een grote variëteit aan inheemse, bloeiende planten die het hele groeiseizoen nectar en stuifmeel produceren.

Lokale overheden kunnen groene corridors en natuurgebieden creëren die als buffers dienen tegen extreme weersomstandigheden en voedselbronnen voor bijen op peil houden. Boeren en landbouwbedrijven kunnen overschakelen op duurzamere teeltmethoden met minder pesticiden en meer gemengde gewassen om de bestuiving door bijen te bevorderen.

Op grotere schaal zijn bewustmakingscampagnes en burgerinitiatieven van cruciaal belang om het publiek te informeren over de belangrijke rol van bijen en de bedreigingen waar ze mee te maken hebben. Programma’s als burgerhouden van bijen, het bijplaatsen van insectenhotels en de monitoring van bijenactiviteit kunnen de overheid helpen betere klimaatadaptieve beleidskeuzes te maken.

De bij is voor iedereen Bij-zonder belangrijk

Hoewel ogenschijnlijk klein, zijn honingbijen in feite de kanaries in de klimaatkolenmijn: hun kwetsbaarheid voor veranderingen in weer- en klimaatomstandigheden laat duidelijk de impact van de klimaatcrisis zien op onze ecosystemen. Hun nauwe verwantschap met de plantenwereld maakt dat bedreigingen voor bijenpopulaties onlosmakelijk verbonden zijn met bedreigingen voor de biodiversiteit, voedselzekerheid en milieuduurzaamheid als geheel.

Om deze onmisbare bestuivers en hun cruciale rol in onze leefomgeving te beschermen, is het van essentieel belang om klimaatmitigatie en duurzame praktijken op alle niveaus prioriteit te geven. Dit vereist gecoördineerde inspanningen van overheden, bedrijven en individuele burgers om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen, ecosystemen te beschermen en bij te dragen aan het herstel van bijenpopulaties.

Alleen door samenwerking en doortastende maatregelen kunnen we voorkomen dat de bijen de gevaarlijke kanaries in de kolenmijn zullen blijven, en hen in plaats daarvan redden als de essentiële bestuivers die ze zijn voor een bloeiende, evenwichtige en voedselzekere planeet.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Scroll naar boven